Apakah faktor-faktor risiko yang menyumbang kepada kehamilan tidak diingini ini?
Terdapat beberapa faktor utama yang menyumbang kepada peningkatan bilangan kes kehamilan tidak dirancang:
Kemiskinan
- Kajian dalam konteks Malaysia menunjukkan terdapat kaitan yang rapat antara kemiskinan dengan kadar kehamilan dalam kalangan remaja. Tidak menghairankan bahawa gadis daripada keluarga berpendapatan rendah serta berpendidikan rendah adalah golongan yang paling berisiko. Kebanyakan ibu remaja menghadapi risiko pengangguran atau hanya memperoleh pekerjaan dengan pendapatan yang rendah. Selain itu, data mengenai bapa yang bertanggungjawab dalam kes kehamilan remaja ini adalah sangat terhad.
Keruntuhan Hubungan dengan Ibu Bapa dan Keluarga
- Kekurangan penjagaan, pengawasan, dan bimbingan yang sewajarnya daripada ibu bapa merupakan faktor utama yang menyumbang kepada masalah ini. Anak-anak yang dibesarkan tanpa bimbingan yang berkesan dan contoh yang positif berisiko tinggi untuk menjadi ibu bapa yang kurang berupaya di masa hadapan.
- Ibu bapa seringkali terikat dengan pelbagai komitmen sehingga kurang berkesempatan untuk mengambil bahagian secara aktif dalam perkembangan dan kehidupan anak-anak mereka. Tanpa bimbingan dan kasih sayang yang secukupnya, anak-anak yang terabai cenderung mencari tempat lain untuk memenuhi keperluan emosi dan sosial mereka.
- Anak-anak yang dibesarkan dalam persekitaran keluarga yang kurang kasih sayang, penuh kritikan, dan bersifat autoritarian seringkali berisiko menjadi remaja bermasalah serta mencari perhatian dan kasih sayang daripada pihak luar.
- Keberadaan figura ayah atau model lelaki yang positif adalah terhad atau tidak cukup, berperanan dalam pembentukan personaliti dan nilai anak-anak.
- Dalam situasi keluarga yang berpecah, khususnya apabila penjagaan utama dipegang oleh ibu tunggal, anak-anak sering mencari jaminan emosi, perhatian, kasih sayang, serta rasa selamat di luar lingkungan rumah.
- Pengaruh ibu bapa mula berkurangan apabila anak memasuki peringkat remaja, di mana rakan sebaya dan kumpulan sosial memainkan peranan yang signifikan dalam membentuk tingkah laku dan nilai mereka.
- Terdapat juga kes di mana ibu bapa terlibat dalam keganasan rumah tangga, penyalahgunaan dadah atau tingkah laku yang tidak wajar, yang secara tidak langsung mempengaruhi anak-anak untuk menganggap tingkah laku tersebut boleh diterima dan ditirui.
Selain itu, kekurangan pendidikan dan maklumat yang mencukupi mengenai kesihatan seksual dan reproduktif merupakan antara faktor utama yang menyumbang kepada isu kehamilan yang tidak dirancang.
- Ramai (daripada golongan miskin yang kurang berpendidikan) tidak tahu tentang kesihatan reproduktif dan seksual dan tidak mengetahui akan akibatnya.
- Tiada kata sepakat di kalangan kementerian dan agensi mengenai bagaimana kesihatan seksual dan reproduktif harus diajarkan di sekolah-sekolah. Walaupun Kerajaan menegaskan bahawa abstinen ( elak seks sebelum berkahwin) adalah pendekatan yang diutamakan, bilangan kehamilan yang tidak dirancang dan semakin meningkat amat membimbangkan.
- Menurut Tinjauan Kesihatan Pelajar Berasaskan Sekolah Global (Global School-Based Student Health Survey) 2012 oleh Kementerian Kesihatan, sebanyak 50.4% remaja berumur antara 13 hingga 17 tahun mengakui telah melakukan hubungan seks sebelum usia 14 tahun.
- Kajian di Kelantan mendapati tahap pengetahuan mengenai aspek penting kesihatan seksual dan reproduktif adalah rendah. Hampir 65% belia di Kelantan melaporkan bahawa rakan-rakan merupakan sumber utama mereka mendapatkan maklumat seksual. Pada usia 14 hingga 15 tahun, ramai telah membaca atau menonton bahan pornografi.
- Kementerian Kesihatan melaporkan bahawa purata seramai 18,000 remaja perempuan di Malaysia hamil setiap tahun. Daripada jumlah ini, 25% yang belum berkahwin direkodkan sebagai ibu bujang, manakala 75% adalah remaja yang sudah berkahwin.
- Terdapat kekurangan kesedaran mengenai hak dan tanggungjawab individu dalam hubungan seksual.
- Golongan muda yang tidak berpengalaman lebih cenderung untuk melakukan hubungan seks tanpa perlindungan atau cara yang tidak selamat, yang boleh meningkatkan risiko kehamilan yang tidak diingini, pengguguran yang tidak selamat serta jangkitan penyakit kelamin seperti STI dan HIV/AIDS disebabkan kekurangan pengetahuan mengenai kaedah kontraseptif.
Tekanan rakan sebaya
- Golongan muda mudah dipengaruhi oleh rakan sebaya mereka. Pelbagai kajian di Malaysia menunjukkan bahawa pengaruh rakan sebaya menyumbang kepada bilangan kehamilan tinggi dalam kalangan remaja.
Aktiviti seksual sebelum perkahwinan
- Kajian pada tahun 2010 di Pulau Pinang mendapati 63% remaja terlibat dalam aktiviti seksual pra-perkahwinan secara sukarela. Daripada jumlah tersebut, 72% tidak menggunakan sebarang alat kontraseptif. Dalam kajian lain di Negeri Sembilan yang melibatkan 4,500 pelajar sekolah menengah, 5.4% mengaku pernah melakukan hubungan seksual, dengan bilangan pelajar lelaki yang melaporkan lebih tinggi berbanding pelajar perempuan.
Prestasi akademik yang lemah
- Kajian tahun 2010 mengenai kehamilan remaja di Malaysia mendapati majoriti remaja yang mengandung hanya bersekolah sehingga peringkat menengah sahaja. Kurang daripada satu perempat (22.5%) tamat pendidikan rendah dan 2.9% tidak mempunyai pendidikan formal.
- Penemuan menarik dalam kajian tersebut ialah remaja yang tidak menyertai aktiviti sekolah mempunyai kemungkinan yang lebih tinggi secara signifikan untuk mengalami kehamilan.
Rujukan sumber:
(i) Kajian Kajian Penyelidikan Kehamilan Remaja di Malaysia – Mohd Azri Mohd Suan MBBS, Adibah Hanim Ismail MMed (Perubatan Keluarga), Pusat Penyelidikan Klinikal MOG Haliza Ghazali, Hospital Sultanah Bahiya, Jalan Langgar, 05460 Alor Setar, Kedah Med/Malaysia Vol70 No4 Ogos 2015
(ii) Komunikasi UNICEF Malaysia Julai 2008
(iii)New Sunday Times 10 Januari 2016 ms12-14 Hamil dengan Pengabaian
(iv) The Star Saturday 24, September 2016 hlm. 20 Keperluan mendesak untuk pendidikan seks
